معرفی واحد ارزشیابی برنامه و اعتباربخشی

ارزشیابی؛ فرایند تعیین کردن، به دست آوردن و فراهم ساختن اطلاعات توصیفی و قضاوت در مورد ارزش و مطلوبیت اهداف،برنامه ها، نحوه اجرا و نتایج به منظور هدایت تصمیم گیری، خدمت در جهت پاسخگویی نیازها و درک بیشتر از پدیده های مورد بررسی است. شاید بتوان گفت ارزشیابی یکی از چالشزاترین و بحث انگیزترین حوزه های معرفت بشری است. زیرا همانطور که از نام آن آشکار است، درگیر چگونگی های ارزشی و داوری های مبتنی بر ارزشهاست و هم از این رو در کمتر زمینه این حوزه در بین صاحبنظران اتفاق نظر وجود دارد.
نگاهی گذرا بر مفاهیم مقدماتی ارزشیابی نشان میدهد که به تعداد متخصصان این رشته، تعریف و برداشت متفاوت از ارزشیابی آموزشی ارائه شده است. این پیچیدگی ها هنگامی فزونی مییابد که ارزشیابی را در قلمروی چون «اثربخشی آموزش» مورد توجه قرار دهیم. ظرافت و پیچیدگیهای ارزشیابی تا بدان حد است که پرداختن به آن به یک دشواری جدی تبدیل شده است و تعداد آثار اندکی که در این زمینه منتشر شده است، خودگواه بر این ادعا است. از سوی دیگر وضعیتها و ظرافتهای ارزشیابی اثربخشی برنامه های آموزشی در سازمانها دارای این پیام جدی و راهگشا است که نمیتوان و نباید بدون داشتن یک مبنای علمی و نظری و روشن سازی جهت گیریهای زیربنایی، وارد عرصة ارزشیابی اثربخشی از دورههای آموزشی شد و تنها با تهیه و تنظیم فرمها و بررسیهای فاقد جهت گیری منطقی، دورههای آموزشی را مورد نقد و بررسی قرار داد. با این همه باید اعتراف کرد که بحث ارزشیابی و تلاش و واکاوی نتایج و تبعات حاصل از اجرای برنامه های آموزشی در تمام سازمانها ظهور نمییابد و طرح این پرسش که به راستی به چه میزان منابع مصرف شده برای دوره ها دارای ثمرات و نتایج اثربخش بوده است، تابع میزان بلوغ علمی واحدهای آموزشی در سازمانهای پویا می باشد. براین اساس هدف ارزشیابی در تعریف آن نهفته است. هدف اصلی ارزشیابی، قضاوت و داوری است. در ارزشیابی یک هدف این است که مشخص شود آیا اهداف مورد نظر که از قبل تعیین شده است، تحقـق یافته اند؟ و آیا عملـکرد رضایت بخش بوده است یا نه؟ بنابراین نیاز به قضـاوت و داوری میباشد. این داوریها ممکن است محصول گرا یا فرایند گرا باشد.

هدف دیگر ارزشیابی فراهم نمودن اطلاعات برای تصمیمگیری است. نتایج حاصل از ارزشیابی یک پایه اطلاعاتی برای تصمیم گیری در مورد ادامه، تغییر و یا قطع برنامه فراهم میآورد. ارزشیابی از یک برنامه می تواند ابزار مهمی در بهبود کیفیت برنامههای آموزشی، اگر به صورت منسجم بعد از اجرای برنامه آموزشی انجام پذیرد، باشد. دست اندرکاران برنامه آموزشی احتمالاً زمانی بیشترین استفاده را از ارزشیابی مینمایند، که نقش یک تصمیمگیرنده را بازی میکنند.

دیسنز ورابینز ( )8811میگویند: «اهداف اولیه و عمده ارزشیابی برنامه های آموزش باید جمع آوری دادهها و اطلاعات لازم جهت استفاده در بهبود و برنامه ریزی سیستم آموزشی باشد. به عبارت دیگر مسئولان برنامه های آموزشی باید به اثربخشی برنامه هایشان متعهد باشند.

کرک پاتریک دانشمند برجسته آموزش دلایل اصلی ارزیابی برناههای آموزشی را چنین بیان می کند:

·توجیه دلایل وجودی واحد آموزش با نشان دادن و اهمیت آن در تحقق اهداف و رسالتهای سازمان؛
·اتخاذ تصمیم لازم در خصوص تداوم یا عدم تداوم یک برنامه آموزشی؛

·اخذ اطلاعات در مورد اینکه چطور میتوان برنامه های آموزشی را در آینده بهبود داد.

و می گوید: یک جمله قدیمی در بین بزرگان امر آموزش وجود دارد: هر وقت در یک سازمانی بخواهند تعدیل نیرو انجام دهند و سازمان سیاست کوچک سازی را در پیش گرفته باشد، ابتدا به دنبال واحدهایی میرود که با حذف آنها، کمترین ضرر ممکن به سازمان برسد. مثلاً در بخش مدیریت منابع انسانی واحدهایی همچون اداره امور کارکنان، حقوق و دستمزد، روابط عمومی و واحد آموزش وجود دارد. در برخی از سازمانها مدیر ارشد ممکن است چنین فکر کند که همه آنها به جز واحد آموزش برای سازمان ضروری هستند حال در چنین زمانی است که میزان اثربخشی واحد آموزش مورد توجه واقع میشود که این مهم همان اعتباربخشی است.

اعتباربخشی ( )Accreditationیکی از الگوهای مورد استفاده در ارزشیابی برنامه، موسسه و مراکز آموزشی درمانی است. اعتباربخشی رویکرد مبتنی بر قضاوت خبرگان است و در 3 حوزه برنامه ، موسسه و مراکز آموزشی درمانی اجرا میشود. در طی فرآیند اعتباربخشی موقعیت موسسه، مراکز آموزشی درمانی و یا برنامه با استانداردهای از پیش تعیین مورد بررسی قرار می-گیرد.

بدیهی است با توجه به تفاوت در ساختارهای نظام آموزش عالی، فرهنگی و سیاسی یک الگوی یکسان اعتباربخشی برای تمام کشورها وجود ندارد. بنابراین هر کشور با توجه به شرایط خاص خود، الگوی مناسب اعتباربخشی را طراحی و اجرا میکند.

اعتباربخشی در طی 3 مرحله انجام میگردد: خودارزیابی، ارزیابی بیرونی و تصمیم گیری در خصوص موقعیت اعتباربخشی موسسه، مرکز آموزشی درمانی یا برنامه توسط موسسه اعتباربخشی کننده است. در کشورمان به دنبال ابلاغ طرح تحول و نوآوری در آموزش علوم پزشکی و معرفی بسته اعتباربخشی با 4 محور اعتباربخشی موسسه ای، بیمارستانی، برنامه ای و بین المللی سبب شده است حرکت در این مسیر سرعت بیشتری پیدا نماید.

ازین رو شرح وظایف کارگروه ارزشیابی برنامه و اعتباربخشی موسسه مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی دانشگاه عبارتنداز:
_ سیاستگذاری در رابطه با ارزشیابی برنامه و تصویب آن در شورای آموزشی دانشگاه

- طراحی نظام جامع ارزشیابی برنامه های آموزشی

- ارائه مشاوره درزمینه ارزشیابی برنامه های آموزشی، چگونگی اجرا و نظارت بر آن

- اجرای فرآیند اعتباربخشی مراکز مطالعات

_ همکاری و مشاوره در اجرای اعتباربخشی (برنامهای، موسسهای و بیمارستانی) همچنین وظایف دبیر و رابط ارزشیابی مرکز مطالعات نیز عبارت است از:

- هماهنگی زمان تشکیل جلسات کارگروه مربوطه با افراد جلسه و تعیین تواتر برقراری جلسه با رئیس کارگروه
- تماس با کلیه اعضا جهت شرکت در زمان مقرر و ارسال دستور جلسه قبل از هر جلسه

 -تجزیه وتحلیل شاخصهای عملکردی کارگروه با حضور مسئولین مربوطه

- تدوین صورتجلسه و ارسال آن به رئیس کارگروه (پس از هر جلسه حداکثر تا 48 ساعت

- تعیین مصوبات جلسه و مسئول پیگیری آن در صورتجلسه

-پیگیری مصوبات جلسه از مسئول پیگیری در طول مدتزمان مقرر و اعلام گزارش پیگیری تا یک هفته بعد از تشکیل جلسه به معاون آموزشی یا مدیر مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی

- برگزاری دوره توجیهی برای افراد جدیدالورود کارگروه به همراه مستندات

- مساعدت و همکاری با رئیس جلسه

- طبقه بندی نظرات و مطرح نمودن نکات لازم در جلسات

- دریافت و ثبت نظرات مختلف شامل پیشنهادها و انتقادات مربوط به کارگروه

- همکاری با کارگروه اعتبار بخشی و ارشیابی معاونت آموزشی

- انجام فرایند اعتبار بخشی و انجام سایر هماهنگی های لازم با رئیس و کارشناسان مرکز مطالعات